علی هروی

(وف 951 ق)، خطاط، ادیب و شاعر، متخلص به كاتب. از معروفترین استادان خوشنویس خط نستعلیق است. وى از سادات حسینى هرات بود و به واسطه‏ى كثرت اقامت در مشهد، بعضى او را مشهدى نیز خوانده‏اند. اینكه بعضى وى را اهل جام دانسته‏اند، اشتباه و خلطى است كه با پیر على جامى، شاگرد سلطانعلى مشهدى كرده‏اند. میرعلى در هرات به تحصیل دانش و كسب هنر پرداخت و سپس در دارالانشاء حكام هرات، به امر كتابت مشغول شد. پس از آن، به دربار سلطان حسین میرزا بایقرا راه یافت و از مقربان دربار وى گردید و به عنوان سلطانى و كاتب السلطانى مفتخر شد. وى تا 911 ق، زمان مرگ سلطان حسین بایقرا، در هرات مى‏زیست و پس از آن، گاهى در مشهد و گاهى در هرات به سر مى‏برد. در 919 ق نزد كریم‏الدین حبیب‏اللَّه ساوجى رفت و پس از قتل او، مدت سه سال در هرات بود. در 935 ق، وقتى عبیداللَّه خان ازبك به خراسان هجوم آورد و به شهر مسلط شد، جمعى از امرا و بزرگان و هنرمندان آن دیار، از جمله میرعلى را به بخارا كوچ داد و او را به معلمى عبدالعزیز خان، فرزند خود، و امر كتابت سركارى گماشت. درباره‏ى استاد میر على در خط نستعلیق، بین تذكره‏نویسان اختلاف است و آنچه مسلم است اینكه، وى به هنگام جوانى در هرات، شاگرد زین‏الدین محمود، شاگرد بى واسطه‏ى سلطانعلى مشهدى، بوده است. میرعلى در اقلام مختلف نستعلیق دست داشته و كتیبه‏نویسى نیز مى‏كرده است. او را به حسن محاوره و شیرین سخنى نیز ستوده‏اند و گویند عبدالرحمان جامى به وى عشق مى‏ورزیده است. میرعلى در نظم و نثر هم تبحر داشت و شعر فارسى و تركى را نیكو مى‏سرود و به آورده‏ى «احوال و آثار خوشنویسان»، از قول صاحب «ریاض الشعراء»، كاتب تخلص مى‏كرد و «دیوان» شعرى از او به جاى مانده است. وى نثر را شیوا مى‏نوشت و رساله‏ى «مداد الخطوط» او در آداب خوشنویسى، از معروفترین آثار خوشنویسى است كه به چاپ نیز رسیده است. میر على حدود شانزده سال در بخارا روزگار گذرانید و همان جا درگذشت و در صفه‏ى مولانا صالح، در جوار مزار شیخ سیف‏الدین باخرزى، به خاك سپرده شد. از شاگردان معروف وى: میر محمدباقر، خواجه محمد شهابى سیاوشانى، سید احمد مشهدى، مالك دیلمى، سلطان محمود بخارى و میر دورى هستند. بعضى از آثار خطى او: یك نسخه «بوستان» سعدى، به قلم كتابت عالى، با رقم: «تمت على ید العبد... على الحسینى الكاتب... سنة 919»؛ یك نسخه «هفت اورنگ» جامى، به قلم كتابت عالى، با رقم: «خدم بكتابتها العبد المذنب على الحسینى الهروى... سنة ثمان عشرین و تسعمائة...»؛ یك نسخه «جام جم» اوحدى، به قلم كتابت ممتاز، با رقم: «كتبه العبد... على الحسینى الكاتب... سنة ثلثین و تسعمائة، بدار السلطنة هراة»؛ «مناجات» خواجه عبداللَّه انصارى، به قلم دو دانگ عالى، با رقم: «كتبه العبد... على الكاتب، فى سنه 935، بلدة بخارا»؛ «گلستان» سعدى، به قلم كتابت جلى خوش، با رقم: «كتبه العبد المذنب میرعلى الكاتب»؛ یك ورق از یك بیاض كوچك، به قلم غبار ممتاز، با رقم: «تمت على ید احقر الكاتبین على الحسینى الكاتب، فى شهور سنة خمس و ثلثین و تسعمائة...»؛ قریب سیصد قطعه، به قلم‏هاى گوناگون، با تاریخ‏هاى 925 تا 951 ق، در كتابخانه‏ها و موزه‏هاى مختلف.

علی هروی

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته